سنڌ جي وڏي وزير پاران ڄام چڪرو تي سنڌ جي پھرين سينيٽري انجنيئرڊ لينڊ فل منصوبي جي پھرين مرحلي جو افتتاح

ڪراچي- 19 آڪٽوبر (اي پي پي) سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه سومر ڏينھن ڄام چڪرو تي سنڌ جي پھرين سينيٽري انجنيئرڊ لينڊ فل منصوبي جي پھرين مرحلي جو افتتاح ڪري ڇڏيو، جيڪو سائنسي طريقي سان ڪچري جي نيڪال، ماحولياتي تحفظ ۽ ڪچري جي بھتر منتقلي جي ذريعي ڪراچي جي سالڊ ويسٽ مئنيجمينٽ سسٽم کي جديد بڻائڻ جي طرف ھڪ وڏو قدم آھي. وڏي وزير ربن ڪاٽي ۽ سائيٽ تي ڪچري جي نيڪال جي شروعات ڪري باقاعدي طور تي منصوبي جو افتتاح ڪيو. لوڪل گورنمينٽ وارو وزير سيد ناصر حسين شاھ، محنت وارو وزير سعيد غني، ميئر ڪراچي مرتضيٰ وھاب ۽ ٻيا سينئر عملدار پڻ موجود ھئا. پنهنجي دوري دوران وڏي وزير لينڊ فل سائيٽ جو معائنو ڪيو، تعميراتي اڳڀرائي ۽ آپريشنل انتظامن جو جائزو ورتو ۽ لوڪل گورنمينٽ جي وزير ناصر حسين شاھ ۽ پروجيڪٽ ڊائريڪٽر عثمان معظم کان بريفنگ ورتي. ورلڊ بينڪ جي مالي ۽ ٽيڪنيڪي مدد سان لاڳو ٿيندڙ ھن منصوبي جي لاڳت 10 ڪروڙ 50 لک ڊالر آھي جنھن ۾ ورلڊ بينڪ جي 10 ڪروڙ ڊالر جي مالي مدد ۽ سنڌ حڪومت جو 50 لک ڊالر جو حصو شامل آھي. وڏي وزير پاران مجموعي لاڳت اٽڪل 14 ارب رپيا پڻ ٻڌائي وئي. منصوبي جو مقصد ڪچرو گڏ ڪرڻ، منتقل ڪرڻ ۽ سائنسي طريقي سان نيڪال ڪرڻ لاءِ ھڪ جديد ۽ مربوط نظام قائم ڪرڻ آھي، جنھن سان روايتي طور تي ڪچرو اڇلائڻ جي طريقن سان پيدا ٿيندڙ ماحولياتي گدلاڻ ۽ صحت جي خطرن کي گھٽائي سگهجي. افتتاحي تقريب کي خطاب ڪندي وڏي وزير چيو ته ھن شروعات سان ڪراچي جي ڪچري جي انتظامي نظام کي تبديل ڪرڻ جي ھڪ اھم مرحلي جي شروعات ٿي آھي. ھن چيو ته اسان ڪراچي ۾ ڪچرو گڏ ڪرڻ جي نظام کي جديد بڻائي رھيا آھيون ۽ ڪچري جي انتظام جي سڄي عمل کي وڌيڪ ڪارآمد ۽ منظم بڻائڻ لاءِ قدم کڻي رھيا آھيون. ھن وضاحت ڪئي ته روايتي طور تي ڪچرو اڇلائڻ سان ڀرپاسي جو ماحول گدلو ٿي سگهي ٿو ۽ مختلف بيمارين لاءِ سازگار حالتون پيدا ٿي سگهن ٿيون. ان جي برعڪس، انجنيئرڊ لينڊ فل کي خاص مواد ۽ ڪيترن ئي حفاظتي تھن کي استعمال ڪندي تيار ڪيو ويو آھي ته جيئن ماحولياتي نقصان کي گھٽ کان گھٽ ڪري سگهجي. پاڻي ڪچري مان گذرڻ جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ ليچيٽ کي گڏ ڪرڻ ۽ محفوظ طور تي سنڀالڻ لاءِ ھڪ خاص نظام پڻ قائم ڪيو ويو آھي. ھن سھولت ۾ سائنسي طريقي سان ڪچري کي دٻائڻ ۽ ڍڪڻ جا طريقا شامل ھوندا جڏھن ته ويب برجز ۽ ماحولياتي نگراني جا انتظام آپريشنل ڪنٽرول، رڪارڊ رکڻ ۽ احتساب کي بھتر بڻائڻ ۾ مدد ڪندا. وڏي وزير چيو ته لينڊ فل ڪچري جي سڙڻ سان پيدا ٿيندڙ ميٿين گئس کي گڏ ڪري ۽ استعمال ڪري توانائي پيدا ڪرڻ جا موقعا پڻ فراهم ڪري سگهي ٿي. ھن چيو ته لينڊ فل سائيٽون ميٿين پيدا ڪري سگهن ٿيون، جنھن کي گڏ ڪري امڪاني طور تي بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. اسان ھن جديد نظام مان ماحولياتي ۽ اقتصادي فائدا حاصل ڪرڻ جا طريقا ڳولهي رھيا آھيون. وڏي وزير ورلڊ بينڪ جي مالي ۽ ٽيڪنيڪي مدد تي ان جو شڪريو ادا ڪيو ۽ وڌيڪ چيو ته بين الاقوامي بھترين طريقا سنڌ سالڊ ويسٽ مئنيجمينٽ بورڊ ۽ لوڪل گورنمينٽ کاتي جي صلاحيتن کي مضبوط ڪرڻ ۾ مدد ڪندا. بريفنگ دوران وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته ٽي انجنيئرڊ لينڊ فل سيل مڪمل ڪيا ويا آھن جڏھن ته تعميراتي پيڪيج تي مجموعي اڳڀرائي 61.67 سيڪڙو تائين پھچي چڪي آھي. باقي تعميراتي ڪم کي 30 نومبر 2026ع تائين مڪمل ڪرڻ جو ھدف آھي. وڏي وزير چيو ته ھن سھولت پنھنجي پھرين مرحلي جي افتتاح سان ڪم شروع ڪري ڏنو آھي ۽ اميد ظاهر ڪئي ته باقي سيل پڻ اعلان شيڊول موجب مڪمل ڪيا ويندا. وڏي وزير لاڳاپيل اختيارين کي ھدايت ڪئي ته اھي ويب برج جي مناسب آپريشن کي يقيني بڻائين ۽ سھولت تي وصول ٿيندڙ ڪچري جو روزاني درست رڪارڊ برقرار رکن. ھن انتظامي نگراني، آپريشنل مانيٽرنگ ۽ احتساب کي مضبوط ڪرڻ لاءِ ھڪ باقاعده رپورٽنگ سسٽم جو پڻ مطالبو ڪيو ۽ ان ڳالهه تي زور ڏنو ته ڪچرو صرف مقرر ڪيل انجنيئرڊ سيلن ۾ ئي اڇلايو وڃي. وڏي وزير چيو ته انجنيئرڊ لينڊ فل ڪراچي جي ڪچري جي انتظامي نظام کي بھتر بڻائڻ جي ھڪ وسيع شروعات جو حصو آھي، جنھن ۾ شرافي ڳوٺ، ڊنگا موڙ، امتياز ۽ گٽر باغيجا ۾ ڪچري جي چئن ٽرانسفر اسٽيشنن جي تعمير شامل آھي. چئن اسٽيشنن جي گڏيل طور تي روزاني 6500 ٽن ڪچرو سنڀالڻ جي صلاحيت ھوندي. انھن سھولتن تي گڏ ڪيل ڪچري کي لينڊ فل سائيٽ تائين پھچائڻ لاءِ وڏين گاڏين ۾ منتقل ڪيو ويندو جنھن سان اھو عمل وڌيڪ ڪارآمد ۽ منظم ٿي ويندو. لوڪل گورنمينٽ جي وزير سيد ناصر شاهه موجب شرافي ڳوٺ ٽرانسفر اسٽيشن جي تعمير 71.43 سيڪڙو تائين پھچي چڪي آھي ۽ ان کي 30 آڪٽوبر 2026ع تائين مڪمل ڪرڻ جو ھدف آھي. امتياز اسٽيشن تي ڪم 62.82 سيڪڙو تائين پھچي چڪو آھي، جڏھن ته گٽر باغيجا اسٽيشن جو ڪم 51.92 سيڪڙو مڪمل آھي. ٻئي اسٽيشنون 30 نومبر 2026ع تائين مڪمل ٿيڻ جو شيڊول آھن. ڊنگا موڙ اسٽيشن جي تعمير 14.11 سيڪڙو تائين پھچي چڪي آھي جنھن جي مڪمل ٿيڻ جي اميد 30 مارچ 2027ع تائين آھي. وڏي وزير چيو ته ٽن ٽرانسفر اسٽيشنن تي ڪم اڳتي وڌي رھيو آھي جڏھن ته چوٿين اسٽيشن کي متاثر ڪندڙ مسئلن کي حل ڪيو ويندو. ھن لاڳاپيل اختيارين کي ھدايت ڪئي ته ڪم کي تيز ڪيو وڃي ۽ يقيني بڻايو وڃي ته ڪچرو گڏ ڪرڻ، منتقل ڪرڻ ۽ نيڪال ڪرڻ ھڪ مربوط نظام طور ڪم ڪري. ھن اميد ظاهر ڪئي ته لينڊ فل ۽ ان سان لاڳاپيل ٽرانسفر اسٽيشنون ڪراچي جي صفائي ۽ ماحولياتي انتظاميا ۾ وڏي بهتري آڻينديون. منصوبي جي ماحولياتي ۽ مالي صلاحيت کي اجاگر ڪندي وڏي وزير چيو ته ورلڊ بينڪ جي ٽيڪنيڪي ٽيم جو ڪاٿو آھي ته لينڊ فل جي ھن شروعات سان اٽڪل 2 ڪروڙ ڊالر ماليت جا ڪاربن ڪريڊٽس پيدا ٿي سگهن ٿا. وڏي وزير چيو ته ضروري اڳڀرائي، بشمول ڪاربن ڪريڊٽس لاءِ پروجيڪٽ جي رجسٽريشن ڪئي وئي آھي ۽ اھو قدم ماحولياتي تحفظ ۾ بهتري سان گڏ مالي فائدا پڻ پيدا ڪري سگهي ٿو. وڏي وزير ٺٽي ۾ تمر جي پوک ذريعي ڪاربن ڪريڊٽس پيدا ڪرڻ جي سنڌ جي تجربي جو حوالو ڏيندي چيو ته صوبي کي ھن شعبي ۾ عملي تجربو حاصل آھي. ھن چيو ته سنڌ پاڪستان جو واحد صوبو آھي جيڪو ٺٽي ۾ تمر جي پوک ذريعي پيدا ٿيندڙ ڪاربن ڪريڊٽس مان فائدو حاصل ڪري رھيو آھي. اھو تجربو اسان کي پنھنجي ڪچري جي انتظام جي جديد منصوبن ذريعي اھڙا ئي موقعا ڳولڻ ۾ مدد ڪندو. ھن وڌيڪ چيو ته حڪومت ماحولياتي طور تي پائيدار طريقا استعمال ڪرڻ چاھي ٿي ته جيئن ڪراچي ۽ صوبي لاءِ ڊگهي مدي وارا فائدا حاصل ڪري سگهجن. ڪراچي جي پاڻي جي فراهمي بابت ڳالهائيندي وڏي وزير چيو ته سنڌ حڪومت حب ڪينال جي صلاحيت کي بھتر بڻائڻ لاءِ ان جي نئين سر شڪل تيار ڪئي آھي ۽ وفاقي حڪومت کان درخواست ڪئي آھي ته حب ڊيم مان ڪراچي جي حصي کي وڌايو وڃي. ھن چيو ته صوبائي حڪومت چاھي ٿي ته روزاني جو حصو 10 ڪروڙ گيلن مان وڌائي 20 ڪروڙ گيلن ڪيو وڃي. وڏي وزير چيو معاملو وفاقي حڪومت وٽ آھي. اسان ڪراچي لاءِ روزاني اضافي 10 ڪروڙ گيلن پاڻي جي درخواست ڪئي آھي ۽ ھب ڊيم ۾ اضافي پاڻي فراهم ڪرڻ جي صلاحيت موجود آھي. وڏي وزير اميد ظاهر ڪئي ته وفاقي منظوري صوبائي حڪومت کي شھر لاءِ پاڻي جي دستيابي بھتر بڻائڻ جي قابل بڻائيندي. وڏي وزير اعلان ڪيو ته سنڌ حڪومت سڄي ڪراچي ۾ رستن جي تعمير، بحالي ۽ مرمت لاءِ 13 ارب رپين جو پروگرام تيار ڪيو آھي، جنھن ۾ ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن ۽ ٽائون انتظاميا جي ماتحت ايندڙ وڏيون شاهراهون پڻ شامل آھن ۽ اندروني رستا ۽ گهٽيون پڻ شامل آهن. ھن چيو ته ڪم نومبر جي پھرين ھفتي ۾ شروع ٿيڻ جي اميد آھي ۽ ٽن مھينن ۾ مڪمل ڪيو ويندو. ھن چيو ته انشاءِ الله فيبروري تائين ڪراچي جي خراب ٿيل رستن جي حالت ۾ نمايان بهتري ايندي. ھن ان ڳالهھ تي زور ڏنو ته حڪومت شھرين کي درپيش بنيادي ڍانچي جي مسئلن کي حل ڪرڻ ۽ رستن جي بحاليءَ کي مقرر وقت ۾ يقيني بڻائڻ لاءِ پرعزم آھي. وڏي وزير يوٽيلٽي ڪمن دوران خراب ٿيندڙ رستن جي حالت تي پڻ ڳڻتي جو اظهار ڪيو ۽ لوڪل گورنمينٽ ڪميشن کي ھدايت ڪئي ته ھو ان ڳالھه جو جائزو وٺي ته رستا ڪاٽڻ لاءِ گڏ ڪيل فنڊ ڪيئن استعمال ڪيا پيا وڃن. وڏي وزير چيو ته رستا ڪاٽڻ لاءِ گڏ ڪيل پئسا ٻين مقصدن تي خرچ ڪرڻ بدران انھن ئي رستن کي بھتر بڻائڻ تي خرچ ٿيڻ گھرجن. ھن چيو ماڻهو لوڪل گورنمينٽ کي ذميوار قرار ڏيندا آھن جڏھن رستا خراب ٿيندا آھن ۽ انھن کي صحيح طور تي بحال نه ڪيو ويندو آھي. روڊ ڪٽڻ لاءِ گڏ ڪيل فنڊ متاثر ٿيل رستن جي بحالي لاءِ استعمال ٿيڻ گھرجن. وڏي وزير ڪميشن کي ھدايت ڪئي ته اھا ٽائون انتظاميا پاران اھڙن فنڊن جي استعمال جي جاچ ڪري ۽ يقيني بڻائي ته پئسا شفاف طريقي سان ۽ مقرر مقصد لاءِ خرچ ڪيا وڃن، پنهنجي تازي چين جي دوري جو حوالو ڏيندي وڏي وزير چيو ته سندس وفد اتان جي حڪومت جي دعوت تي ھوبي صوبي جو دورو ڪيو ھو ۽ شنگھائي ۾ پڻ مصروفيتون ھيون. ھن شنگھائي ۾ سنڌ انويسٽمينٽ اينڊ ٽريڊ ڪانفرنس کي ڪامياب قرار ڏنو ۽ چيو ته ھن اٽڪل 14 سال اڳ پنهنجي گذريل دوري جي ڀيٽ ۾ شھر ۾ وڏي ترقي ڏٺي آھي. ھن چيو جتي سيڙپڪاري اچي ٿي، اتي ترقي تيز ٿئي ٿي. اسان شنگھائي جي ترقي جي تجربي مان سکي ڪراچي ۾ سيڙپڪاري آڻڻ چاھيون ٿا. وڏي وزير چيو ته ڪراچي ۽ شنگھائي سسٽر سٽيز آھن ۽ چيو ته صوبائي حڪومت انفراسٽرڪچر، سيڙپڪاري ۽ شھري ترقي ۾ تعاون جا موقعا ڳولڻ چاھي ٿي. وڏي وزير چيو ته ھو سنڌ ڪابينا کي چين جي دوري جي نتيجن، بشمول چيني ڪمپنين ۽ ادارن سان ٿيل ڳالهين ۽ معاهدن بابت بريفنگ ڏيندو. ڪابينا جي بريفنگ کانپوءِ وڌيڪ تفصيل عوام سان شيئر ڪيا ويندا. ميڊيا پاران نوان صوبا ٺاھڻ جي تجويزن بابت پڇيل سوالن جو جواب ڏيندي وڏي وزير چيو ته سنڌ اسيمبلي ڪيترا ئي ڀيرا اھڙيون تجويزون رد ڪرڻ جون قراردادون منظور ڪري چڪي آھي. ھن چيو ته سنڌ جي چونڊيل نمائندن اسيمبلي ذريعي صوبي جي عوام جي موقف جو ظاهر ڪيو آھي ۽ ان جي قراردادن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. مراد علي شاهه چيو ته جيتوڻيڪ ھر ڪنھن کي راءِ ڏيڻ جو حق آھي، پر نوان صوبا ٺاھڻ لاءِ آئيني طريقيڪار تي عمل ڪرڻو پوندو جنھن ۾ گھربل قانوني منظورين ۽ جتي آئيني طور تي لازمي ھجي اتي ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت شامل آھي. ھن ان ڳالھه کي برقرار رکيو ته ھن مسئلي تي سنڌ اسيمبلي پاران اختيار ڪيل موقف واضح آھي. خيبرپختونخواھ ۾ گورنر راڄ جي مسئلي تي تبصرو ڪندي وڏي وزير چيو ته اھو سياسي طور تي ڪو پسنديده قدم ناھي، جيتوڻيڪ آئين مخصوص حالتن ۾ ان جي اجازت ڏئي ٿو. وڏي وزير ان ڳالھه تي زور ڏنو ته وفاقي حڪومت ۽ سڀني صوبائي حڪومتن کي ملڪ کي درپيش دھشتگردي ۽ ٻين سيڪيورٽي چيلينجز کي حل ڪرڻ لاءِ گڏجي ڪم ڪرڻ جي ضرورت آھي. وڏي وزير چيو ته اولهه ۽ اوڀر سرحدن کان خطرن کي منھن ڏيڻ لاءِ ھڪ مربوط قومي جواب ۽ وفاق، صوبن ۽ لاڳاپيل ادارن جي وچ ۾ ويجهي تعاون جي ضرورت آھي. وڏي وزير وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن جي وچ ۾ اختلافن کي حل ڪرڻ لاءِ سياسي ڳالهين جو سڏ ڏنو ۽ وڌيڪ چيو ته دھشتگردي خلاف تعاون قومي سلامتي ۽ استحڪام لاءِ ضروري آھي. ھن چيو ته ڳالهين ۽ بھترين ھم آھنگي سان تڪرارن کي حل ڪرڻ ۽ اڳتي وڌڻ لاءِ حالتون پيدا ڪرڻ ۾ مدد ملي سگهي ٿي. وڏي وزير ميڊيا کي ٻڌايو ته جوڊيشل ڪميشن جي سيل ٿيل رپورٽ ايندڙ سنڌ ڪابينا جي اجلاس ۾ پيش ڪئي ويندي. ھن چيو ته رپورٽ سيل ٿيل آھي ۽ ان کي ڪابينا جي اجلاس ۾ کوليو ويندو، جنھن کانپوءِ صوبائي حڪومت ڪابينا جي فيصلي موجب مستقبل جي حڪمت عملي جو فيصلو ڪندي. چين جي دوري جي نتيجن تي بحث ڪندي وڏي وزير چيو ته وفد شنگھائي اليڪٽرڪ سان سيڙپڪاري جي موقعن تي ڳالهيون ڪيون آھن، جنھن ۾ ھڪ امڪاني ڊي سيلينيشن پلانٽ پڻ شامل آھي. ھن چيو ته شنگھائي اليڪٽرڪ اڳ ئي ٿرڪول پاور پروجيڪٽ ۾ شامل آھي ۽ ٿر ڪول بلاڪ ون سان لاڳاپيل بجلي پيدا ڪرڻ جي صلاحيت جو حوالو ڏنو. ھن چيو ته صوبائي حڪومت وڌيڪ معلومات عوامي ڪرڻ کان اڳ ڪابينا جي آڏو سيڙپڪاري جي ڳالهين ۽ تجويز ڪيل منصوبن جا تفصيل پيش ڪندي. وڏي وزير ورجايو ته سنڌ حڪومت صوبي ۾ انفراسٽرڪچر، انرجي سيڪيورٽي، پاڻي جي فراهمي ۽ شھري خدمتن کي بھتر بڻائڻ لاءِ سيڙپڪاري راغب ڪرڻ، جديد ٽيڪنالاجي اختيار ڪرڻ ۽ عالمي تجربي کي استعمال ڪرڻ جي خواھشمند آھي. ھن چيو ته ڄام چڪرو انجنيئرڊ لينڊ فل پروجيڪٽ ڪراچي کي وڌيڪ صاف ۽ ماحولياتي طور پائيدار بڻائڻ جي طرف ھڪ اھم قدم آھي، وڌيڪ چيو ته حڪومت شھر جي رھواسين جي زندگي جي معيار کي بھتر بڻائڻ جي مقصد سان اھڙيون شروعاتون جاري رکندي.